Halk Bilimi

                                  Halk Bilimi

           Halk; Aynı dili konuşan benzer yaşama alışkanlıklarını sürdüren gelenek ve göreneklerle birbirlerine bağlı ilişkileri, birinci ortak bir tarihi olan homojen toplum kesimidir.

           Bilim; Toplum denilen varlığın zaman içerisinde çevresindeki eşya ve şeylerle olan ilişkilerinden doğan anonim karakterli maddi ve manevi hayatı çevreleyen her türlü yaratılmış ve sistemleşmiş kurumlardır.

          Folklor: Bir toplumun halk kültürüne ait gerek maddi gerek manevi kültürlerini araştırıp usulüne göre tespit ve bunlarla ilgili olarak gelen sonuç ve kurallar onun amaçlarını belirler. Şöyle ki; folklorun amacı insanların binlerce yıldan beri biriktirip getirdiği ve onların yaşantılarını sürdüren ve bugünde halk tabakaları arasında yaşayan bilgileri araştıran, inceleyip değerlendirdikten sonra bölgesel kültürlerden ulusal kültürlere öğeler aktarmak suretiyle onları kuvvetlendirmek ve dolayısıyla insanlık kültürüne katkıda bulunmaktır. Folklor kapsamında iki temel öğe bulunmaktadır.

         Maddi Hayat Kültürü: Maddi hayat öğesi toplumun tabiat olaylarına yaklaşımını tabiatla mücadelesinin ona hakim olma ve ondan faydalanma savaşında bulunduğu ilkel teknik, fen ve bilim anlaşılmaktadır. Elde edilen maddi hayata ait bilgiler babadan oğula, ustadan çırağa ve kulaktan kulağa olmak üzere nesilden nesile aktarılarak anonim mahsuller olarak varlıkları devam ettirirler.  

Manevi Hayat Kültürü: Manevi hayat öğesi açısından bakıldığı vakit folklor gelenekler bilimidir denilebilir. Çünkü bir toplulukta kuşaktan kuşağa geçen kültür mirasları alışkanlıklar, bilgiler, töreler ve davranışlar bütünü ile gelenek kavramı içerisindedir.

Folklor tanımı: Halkın geleneğine bağlı maddi ve  manevi kültürünü kendine özgü metotlarla derleyen, araştıran, sınıflandıran, çözümleyen ve halk kültürü üzerinde değerlendirmeler yapan bir bilimdir.

Folklorun İnceleme Alanı: Folklorun inceleme alanı halk kültürüdür. Halk kavramı siyasi ve ideolojik görüşlere göre farklı değerlendirilmektedir. Folklorculara göre halk ortak sosyal ve kültürel özelikleri bulunan insan topluluğudur. Genellikle bir olayın veya bir kültür ürününün folklor malzemesi sayılabilmesi için şu özeliklere  sahip olması gerekmektedir.

A-    Halka ait olması.

B-    Sözlü geleneğe dayalı olması.

C-    Anonim olması.

D-    Nesilden nesile, toplumdan topluma geçerek yayılmış olması.

E-    Belli bir coğrafya üzerinde yaygın olması.

F-    Belli bir tarih geleneğine sahip bulunması.

G-   Bilinçsiz bir süreçte oluşması.

H-   Genellik özelliği taşıması.

Folklor malzemelerinin üç yönü bulunmaktadır.

            1-Bilgi Haline Gelmiş Folklor Malzemeleri. Atasözü, Destan, Halk ilençleri (Vecize) gibi

2-Yaşanan Folklor Malzemeleri. Doğum, ölüm, düğün gelenekleri gibi

3-Sanat Haline Gelmiş Folklorik Malzemeler. Halk oyunları, Halk Türküleri, El Sanatları gibi

Folklor ürünlerinin özelikleri

1-     Yapısal özellikler.

2-     İçyapı özellikler.

3-     Fonksiyonel özellikler.

           Folklorojik Özelikler: Folklor ürünlerinin dış görünüşlerini kapsar. Herhangi bir folklor öğesinin halk arasındaki yürürlükteki şeklidir. Üç bölümde inceleyebiliriz.

         Varyantlı olanlar: Ülkemizde bu konuda tükenmesi mümkün olmayan dünyanın en zengin hazinelerine sahibiz. Varyantlı bir folklor uygulaması bölgelere göre değişik folklor uygulamaları altında değişmeye uğrayarak özde aynı uygulamada bazı ufak farklılıklar gösterebilmektedir. Her varyant belli bir kaynakla doğmakla beraber kendi çağına ait özellikler taşır.

           Varyantsız olanlar: Bunlar değişik sosyal kültürel ve ekonomik etkinliklere rağmen hiçbir değişikliğe uğramamış folklor ürünleridir. Türkiye'nin neresinde olursa olsun bu ürünler arasında fark yoktur. İşte bu nedenle varyantsız folklor ürünlerini aynı tip folklor kalıntısı olarak nitelemek mümkündür.

Örnek; Sarı saç ve mavi gözlere nazarın değdiğine inanılması gibi.

        Tek yer örnekli olanlar: Sadece bir tek yerde canlı ve cansız folklor ürünleridir. Bunların varyantları yoktur. Başka bir yerde rastlamak mümkün değildir.

       Halk inançları: Halk inançları olarak örfler, adetler, gelenekler, görenekler, töreler, moda gibi kavramlar hem sosyolojinin, hem de halk biliminin kapsamı içindedir. 20 Temmuz 2013"

        Alıntı bu yazıyı okuyucuya faydalı olacağını düşündüğüm için paylaşım yaptım. İsa BEÇİK

***

Kısaca ek bilgi

Folklor; Halk bilimi. 

Bir ülkede veya bölgede yaşayan halkın kültür ürünlerini, sözlü edebiyatını, geleneklerini, törelerini, inançlarını, mutfağını, müziğini, oyunlarını, halk hekimliğini inceleyerek bunların birbirleriyle ilişkilerini belirten, kaynak, evrim, yayılım, değişim, etkileşim vb. sorunlarını çözmeye, sonuç, kural, kuram ve yasaları bulmaya çalışan bilim dalıdır.

Kitaplar

Kama ve kılıfı

Eşek ile gelen eli terazili seyyar satıcı

Harman yeri kalburla buğday tahıl eleme yapılıyor. Bu işin çok ince tozu var ve kaşındırır.

Köyde tarlada toprak ocakta yemek pişiyor

Pamuk tarlasından hatıra

Külek ile pekmez, tahan, bal vs taşınır saklanırdı.

Şırınga iğne kutu

Gölde Kuşlar ördek

Tüfek

Kazan

Yaprak iskeleti

Pampal gelincik tarlası 

Pampal gelincik tarlası

Pampal gelincik tarlası

Medine hala

Her Kilit kapısına asılır. Atasözü

Düven

Çoban ateşi

Çoban ateşi

Pamuk harman harar işçi

Su tenekesi veya teneke su bidonu

Pamuk tarlası şifli pamuk

Kefeli Terazi tarto kilo gram 

Köyde toprak yer ocağı tava ve ottan yapılan köfte kızartması

Pamuk tarlası harar ırgat

Gökyüzü ağaç bulut

Mangal alev ateş alaz

Yuva yapan kuş

Yuva yapan kuş

Yuva yapan kuşlar

Pamuk ırgatları önlük çuval harar 

Pamuk ırgatları önlük çuval harar

Pamuk şif

Pamuk ırgatları önlük çuval harar

Pamuk ırgatları önlük çuval harar

O evlerde alt katta bir oda olurdu, kova kova yağların, küp küp peynirlerin, tavanda asılı sucukları, kovalarda kavurmalar, kuru biber fasulye....kiler dolu olurdu. Samanlıkta gömülü kavun karpuz, naftalin kokulu yün yataklar yorganlar, örtü altında duvarda asılı tertemiz elbiseler ....duvarda asılı Kur'an, koyun postundan seccade, bakır ibrik ve leğen....mis kokulu fırın tepsisinde köy ekmeği. Sağılan inekler koyunlar keçiler, Ambar dolusu buğday arpa. Herşeyiyle bugünden çok daha fazla bolluk ve huzur doluydu o günler o evler...

D börek

Yufka ekmek yumurta sokum dürüm

D börek tandır fırın ocak

Közde patates pişirne

Bizim ağılda - bahçede bir kök zeytn ağacı vardı rahmetli anam bir sepet toplardı. Her evde zeytin olurdu

Köyde ev içi ocaklık çalı çırpı odunla yanardı. Sonra sıvı gaz ocağı kullanıldı. Daha sonra tüp le çalışan ocak kullanıldı. Böylece evin modelide değişti.

Dağda kayaların arasında mescid

Unutulmamış Osmanlı Cuma Duası

Hayırlar feth ola.
Şerler def ola.
Gönüller şad ola.
Akıl başa gele, fitne taşa gele!
Devletimiz payidar ola!
Birlik ve dirlik daim ola!
Milletimiz selamet bula!
Düşmanlarımız kahry perişan ola, Oyunları bozula, boyunları büküle!
Kalplerimiz mesrür, sırlarımız mestür, Zahirimiz mamür, batınımız pür nür ola.
Cenabı Hakk dert verip derman aratmaya.
Hastalarımız şifa nutkumuz can bula.
Gönlümüz hanemiz huzur dola.
Dualarımız Kabül ola.
Cuma'mız Akibetimiz hayr ola.
Cumamız mübarek ola.

*

Boğçacı geldi

Televizyon dolap 

Biz bu evlerde büyüdük

Biz bu evlerde büyüdük

Aydınlatma lüks, lüksü ilk yaknak için ispirto ocağı ve lüksü aydınlatmasını sağlayan gömlek 

Kazan yaklaşırsanız karası bulaşır

Kötüye bulaşırsan belası bulaşır

Mısır koçan

Mısır biçim ve kamyona yükleme

Mısır koçan

Mısır tarla koçan

Dağdan Denize kadar akrabayız

Yazlık sinema

Dünya yükü şelek olmuş 

Kadın odun çalı çırpı

Bakır çingil çitil yoğurt

Buğday firik çerezlik

Suvı Gaz ve ispirto ile çalışan idare lambası

Gazlı pompalı Aydınlatma lüks

Eski evlerde, köy evlerinde Hamamlık veya abdestlik. El yüz yıkama yeri.

Tencere

Akköprü

Pamuk tükü

Gemici feneri

Ölenin Atılan eşyaları

Ocaklık

Duvara gömme dolap

Taş duvar ve Merdiven

Soku taş çalışması tokmak

Peynir gibi Yoğurt 

Eskiden yoğurtlar peynir gibi bıçakla kesilerek tabağa konurdu

Sinide yemek sofrası

Soba güğüm çaydanlık köy evi 

Ahşap Kapı

Yatak yorgan

Pencere ve iç dolap

ateş ve çay

Suriye kale bayrak

Köy evi oda ocak

Halep kalesi

İbrik

Katibim türkü

Kaktüs diken

Kaktüs diken

Taş duvar

Yol

Anahtar

D 400 yol

Ateş dikeni

Suriyeli 2015

D400 yol

Damda Loğ çalışması

Karda asker

Usta taşı gediğine koydu

Namaz kılan bir manga asker

Karda tan asker

Noel

Kar kış kıyamet asker

Bir manga merasim polisi

Camidw namaz kıldığımız Suriyeli, Eset rejimin yıkılmasıyla vatanına döndü.

Camidw namaz kıldığımız Suriyeli, Eset rejimin yıkılmasıyla vatanına döndü.

Camidw namaz kıldığımız Suriyeli, Eset rejimin yıkılmasıyla vatanına döndü.

Her yer size mescid kılındı. Namaz kılan mümin

Lastik kaynak makinesi

El terazisi olan seyyar satıcı

Eskiden meyve ve bazı yiyecekler bozulmasın diye kış mevsimi toprak altında sajlanırdı.

El dikiş makinesi

Öküz arabasını iki inek çekiyor

Çerçi geldi dört tekerli eşek arabasi 

Keçi

Sokakta çocukların futbol maçı

Katibim türküsü

Eşek arabası

Akyatan nergis adası

Akyatan nergis adası

Omuzda Odun taşınıyor. Bu yüke şelek deniyor.

"Dünyanın şeleğini omuzunuza yük etmeyin" sözü bu durumdan gelmiştir.

Ekin sapı toplanıp harman yerinde döven ya da patoz ile sap saman olacak ve samanı yaba ile savurarak tanesi ayrılacak.

Ekin sapı harman yerinde döven ya da patoz ile sap saman olacak ve samanı yaba ile savurarak tanesi ayrılacak.

Bakmayın buruşuk olduğuna, siz tadına bakın.

*

"Efendimiz (Sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurur

Kur’an okuyan mümin turunçgiller (portakal mandalina) gibidir; kokusu da güzeldir tadı da güzeldir. 

Kur’an okumayan mümin hurma gibidir; kokusu yoktur ama tadı güzeldir. 

Kur’an okuyan münafık reyhan otu gibidir; kokusu güzeldir ama tadı acıdır. 

Kur’an okumayan münafık ise ebucehil karpuzuna benzer; kokusu olmadığı gibi tadı da acıdır.” (Müslim, Müsafirin, 243.)

*

Turunçgiller. İsa Beçik

Alttaki ateş tutuşturan idare ya da çıra denirdi petrol gaz veya ispirto ile çalışır.

Sıvı gaz lambası vita marka margarin yemek yağ tenejesi, boşalınca saksı olarak veya gerekli yerlerde kullanılırdı. Diğeride teknolojiye ilk başladıpımız 60 ve 70 yılların kablolu telefonu. Yatay topyzlu olan yün eğirme ip yapma aleti kirman ve öndeki börek çörek pişiriminde kullanılan küçük evrağaç.

Bizim köyde öjüz ile çiftçilik yapılmış ama ben hatırlamıyorum.

Yıkılmış Kerpiç ev duvarı. Temelde büyük taşlar görülüyor 

Kış mevsimine dayanıklı oldığı için köyde Kış Kavunu derdik. Kırk Ağaç Kavunu, Ankara kavunu olarak piyasada ama Çumra kavunu diyenlerde var.

Biz bu mutfak takımını unuttuk. 

Sonsuza giden yol temsili mezarlık kapısı

Köyde ev hali 

İp eğerme el aleti kirmen

İp eğerme el aleti kirmen çalışan kadın 

Sazlık

Sazlık

Tarla sürülüyor

Köyde zengin evi

Adana Kalekapısında iş için bekleyen hamal veya vadıfsız işçiler

Adana Simiti

İki öküzlü ahşap dört tekerli araba 

Anladım ki iftira atanlar kendi suçlarını itiraf ediyor. Sokak Hayvanları ... dilsiz kulların hakkını da yemişler!

Askerimiz gün batımı nöbet

Askerimiz Suriye sınırına nöbete gidiyor

Askerimiz tören alanında

Hassa Arpalıuşağı köyünde hayvancılık yapan sağ evindeki aile için nüfus sayımı için görevli gitmiştik. Evin bitişik arka tarafı aradaki delme çatma duvarla ayrılmış yerde hayvanları barınıyordu. Burada yaşayanlar mutlu ve umutlu samimi ve güvenli insanlardı. Her tamamen doğaldı.

Askerimiz, ateşle oynamayın diyor

Sap saman harmanın her hali böyle insan gücü ile yapılırdı. Dökülen damlayan her ter bereketti, sağlık ve huzurdu.

Köyden köye, köyden ilçeye, ilçeden şehire, şehirde mahalleden mahalleye insan yolcu toplu taşımacılığı böyle atın dört tekerli yaylı at arabası ile yapılırdı. 

Köyümüzde büyüğümüz Cıngır ebe hep kendi zamanından anlatırdı. Yaylı olmayan kağnı gibi büyük öküz arabası ile yapılırmış.

El emeği göz nuru iki kişilik yatak odası takımı

Asker

Pazarda simitçi

Eşek ve yörük çadırı

Karıkoca el değirmeni

Kuzuları besleyen anne köpek yavrusunuda besliyor

Yörük çadırı kuruluyor

Bir ana elinde süpürge evi temizlerken sırtındada çocuğu var

Eskiden ekmeğimizi, her şeyimizi paylaşırdık.

Ağaç sararı yaprak

Türk Devletler Birliği 8 köşe sembol bayrak

16 Türk Devletini temsilen bayrak etrafında 16 bayrak

Mevsiminde fazla olan kavun karpuz Kışlık olarak ahırda saman altına gömerek saklandığı gibi topuk bitkisinden yapılan topuk ipi ile uygun şekilde bağlanarak tavandaki salmalarda çakılı çivilere asılırdı. 

Kültürümüzün bağlarını, sıcaklığını, gücünü hissettiren ailenin yaşam tarzını gösteren yer sofrası. 

Bir zamanlar su içmek, banyda kullanmak, süt ölçmek için kullanılan su kabağı günümüzde süs eşyası olarak kullanılıyor.

Köy evlerinde buraya ekmeklik denir. Mutfak işleri burada yapılır. Evde kullanılan birçok büyüj eşya burada muhafaza edilir.

Çift atlı çiftçi pulluk ile tarla sürerken

Yer sofrası yiyecek içecek çeşitler

Biz köyde teknoloji dünyasına 1970 li yıllarda siyah beyaz başladık. Nereden nereye!

Köy evi, özlenen güzel bir köşe.

Irgatlık zamanımızda huzur içinde yenen yemek lokantada yenen yemekten daha daha lezzetli idi...

Kefeli, gramlı masa terazisi

Köyde yufka ekmek yapıldıktan sonra bazlama, peynirli veya patatesli sıkma, kömeçli, ıspanaklı veya peynirli 'D' börek ile yanında çay yada ayran ile sohbet ne de güzel dinlendirici olurdu. Böylece atılan sitres yorgunluğu tamamen biterdi.

Bamya tohumu

Köylü kızların el emeği göz nuru işlemeli çeyizleri

Yorgan,  pamuk ipi tırlık ve yün ile dokunmuş çul ve yastık.

Eski mutfak hali. Kapkacak ve diğer mutfak malzemeleri.

Denizde bir hanım sakin bir yer arıyor.

Kuruköprü'de ki Bahri Paşa çeşmesi asıl yerindeki fotoğrafı.

"Tarihi Bahri Paşa Çeşmesi"

Adana merkez Seyhan İlçesinde bulunan tarihi 'Bahri Paşa Çeşmesi' ilginç hikayesi ve yaz aylarında dahi buz gibi akan suyu ile dikkatleri çekiyor.

Gümüöüzde Adana Merkez Seyhan İlçesi Atatürk Parkının yanındaki 75'inci Yıl Sanat Galerisi yanında bulunan tarihi 'Bahri Paşa Çeşmesi' ilginç hikayesi ve yaz aylarında dahi buz gibi akan suyu ile dikkatleri üzerine topluyor. Yaz aylarında çeşmelerinin, sıcaktan bunalan Adanalılar tarafından bir an olsun boş bırakılmadığı bu tarihi çeşme egzotik yapısıyla Adana'nın sembollerinden biri olabilmeyi başarıyor.
*
Tarihi Bahri Paşa Çeşmesi

Bahri Paşa Çeşmesi Osmanlının son dönemlerinde Adana Valiliği yapan Bahri Paşa'nın, Osmanlı Padişahı II. Abdülhamit'in tahta çıkışının 25'inci yılı anısına (Kuruköprüde) yaptırdığı bir çeşmedir.

Tarihi Bahri Paşa Çeşmesi 1901 yılında yapılan büyük bir törenle açılarak hizmete girdi. Bahri Paşa Çeşmesi 1950'li yılların başına kadar kullanıldı ve yerini muhafaza etti. Ancak 1950'li Yılların başında, belediye tarafından yol yapım ve genişletme çalışmaları bahanesi ile yıktırıldı. Taşları ve kitabesi Etnografya müzesinde koruma altına alındı.

1992 Yılında aslına uygun olarak, Mimar Zeynep Çavuşoğlu tarafından, tasarı ve yapımı gerçekleştirildi. Tarihi Çeşmenin, Atatürk Parkının yanındaki, Büyükşehir Belediyesi 75'inci Yıl Sanat Galerisi yanında, Vali Recep Birsin Özen'in katılımıyla açılışı gerçekleştirilerek tekrar Tarihi Bahri Paşa Çeşmesi Adanalıların hizmetine sunuldu.(Mustafa Çiçek-İLKHA) alıntı.

Fotoğraf İsa BEÇİK

Tüp kuyruğu sene 1977 unutrunuzmu. Tüp kuyruğunda olumlu olumsuz nice dedikodular vardı. Beb unutmadım.

Susamın bitkisi küncü olgunlaşınca tam kurumadan toplanır. Bağ yapılarak çatı oluşturulır veya çul üzerine serilir. Tam kuruyunca çırpılarak sapından - kapçığından ayrılır. 

İki kişilik el testeresi ile evin kışlık yakacak ihtiyacını karışılıyan aile karı koca

Eşek ve hizmeti

Bıçak makas bileyci çarkçı

Çuvaldan alınan buğday Elekte elendikten sonra ölçü olarak kullanılan 18 kğ tenekeye konuyor. Daha evel teneke yerine havya kullanılırdı.

Aşkanacılar el birliği imece ile Düğün, mevlüt ve cenaze yemeği hazırlıyorlar.

Buğday harman yerinde patozdan çıkan buğdağ veya diğer tahıllar halburla eleniyor.

Odun veya tezak ateşinde pişirilen her yemek - yiyecek lezzetli olur.

Pabuk tarlası. Beyaz altını - bereketi kucaklayınca gülmemek olurmu.

Tesbih çekerek pencereye bakıp eşini bekleyen büyüğümüz ebe.

Nalbant her türlü yükümüzü taşıyan ve kahrımıza katlanab atı nallarken

Yeşil zeytin kırılarak yenilecek hale getirmek için işleniyor.

Çul çuval dokuma aleti ıstar. 

Tuluba, tekne ve bahçe sulaması

Vay Anam Vay Senin Hakkını Nasıl Öderim.

***

Çok amaçlı Göçmen sobası üzerinde çaydanlık, güğüm, yanında süpürge ve kürek. Yemek vakti yer sofrası sobaya yakın serilirdi.

***

Darendeli deli-veli abdullah ve taksici

***

Çocukluğumda babamın 50 dönüm tarlası,
Traktör ve ziraat aletleri vardı.
Üç beş koyun, inek ve kümes hayvanımız,

Avluda bekçi köpeğimiz Karabaş vardı.

Tarlaya karpuz kavun ekildiği olurdu.
En çok buğday ve pamuk ekilirdi.

Evin senelik ihtiyacı karşılanırdı
Harman zamanı fakirfukaraya zekat verilir.

Böyleyken ben kendimizi fakir sanırdım.
Nedenmi üstünüzde eski giysiler vardı.

Sobada tezek ve pamuk çalıçırpısı yakardı.
Sap saaman ile ekmek yapılırdı.

Yemeklerimiz etsiz ve tereyağsız olmazdı.
Yumurta yememek için sofradan kaçardık. Pastırma sucuk günlük yiyeceğimizdi.
Tereyağı peynir yoğurt süt taze olurdu.

Bana göre zengin şehirde oturan şık giyinenlerdi

Herkes çocuklarını memuru olsun diye okutuyordu.

Okusun kendini kurtarsın, köyde hayatını çürütmesin derlerdi.

Bu düşünce geleceğimize şekil verdi.

Ve okuma hırsı bizi fakirleştirdi.

Köyde toprağı işleyemeyen üretemeyen bir hale geldik.

Şimdi düşünüyorum da!
Babam zengin bir adammış, ağaymış.

Sürekli tasarrufu yapmış.
Gereksiz giysileri israf saymış.

Köylü tarla satıp şehirde arsa aldılar.
Köyden şehire göç yapıldı.
Müteahhite daire karşılığı verdiler.

Bir kaç daireleri oldu.
Şimdi yiyecek sebzeyi alamıyorlar.
Çünkü yok.
Soğan, patates, tereyağı, peynir alamıyorlar.
Doğalgaz ve elektrik zammına kızıyorlar
Böyle olduğu bilindiği halde köyden şehire göç devam ediyor.

Bunlar iyi günlerimiz.

İsa Beçik 

***